1, ఫిబ్రవరి 2018, గురువారం

కవిత్వ ప్రపంచం

దిగంబర కవిత్వం - గురించి 

జీవితం ,ప్రేమ ,కవిత్వం ఎప్పుడూ స్తబ్ధు గా ఉండవు . చలనం వాటి లక్షణం . ఎప్పుడైనా స్తబ్దత అలుముకుంటున్నది అనుకున్నప్పుడు ఎదో ఒక సంఘటనో , శరాఘాతామో ,షాక్ ట్రీట్మెంటో  జరిగి వాటిని గమనాన్ని మారుస్తాయి 

తెలుగు కవిత్వానికి మొదటి షాక్ ట్రీట్మెంట్ ను శ్రీశ్రీ ఇచ్చాడు . గురజాడ వేసిన అభ్యుదయ వారసత్వం నుండి పక్కకి తొలగి ఆత్మాశ్రయ భావకవిత్వం లోకి జారీ పోయి దాదాపు రెండు దశాబ్దాలపాటు ప్రేయసీ పల్లవాధరాలమీదకవిత్వం చెప్పుకుంటూ వస్తున్న కవిలోకానికి శ్రీశ్రీ షాక్ ట్రీట్మెంట్ కళ్ళు బైర్లు కమ్మేలా చేసింది . అందుకేనేమో శ్రీశ్రీ నెత్తురు , కన్నీళ్లు కలగలసిన కొత్త టానిక్ తయారు చేశాడు అన్నారు విమర్శకులు . మరికొంత మంది అయితే శ్రీశ్రీ కి ముందూ వెనుకా అంతా శూన్యం అనే స్థాయికి వెళ్లిపోయారు . శ్రీశ్రీ ని యుగకర్త అన్నారు . శ్రీశ్రీ ని తమ భుజాల మీద పెద్దన ని పల్లకి లో ఊరేగించిన శ్రీకృష్ణ దేవరాయలు లాగా ఊరేగించారు . అందుకేనేమో శ్రీశ్రీ 1930 దాకా తెలుగు కవిత్వం నన్ను నడిపిస్తే 1930 నుండి తెలుగు కవిత్వాన్ని నేను నడిపిస్తున్నాను అన్నారు . 

శ్రీశ్రీ ఇచ్చింది షాక్ ట్రీటుమెంట్ కానేకాదు . అది ఒక పెద్ద కుదుపు మాత్రమే . శ్రీశ్రీ కవిత్వ సారాన్ని తప్ప రూపాన్ని మార్చలేదు . 1930 నుండి తెలుగు కవిత్వాన్ని శ్రీశ్రీ నడిపించాడు అనడం కూడా తప్పే . ఈ విషయం లో మరింత వివరాలు కావాలంటే ఇంద్రగంటి శ్రీకాంత శర్మ సమాలోచన చూడవచ్చు .కానీ తెలుగు కవిత్వ విమర్శకులు శ్రీశ్రీ ని యుగకర్త కా గుర్తించారు . సి , నారాయణ రెడ్డి కొంత నయం . ఆయన తన ఆధునికాంధ్ర కవిత్వం . సంప్రదాయం , ప్రయోగం అనే తన సిద్ధాంత గ్రంధం లో శ్రీశ్రీ కి . రాయప్రోలు కి సమానంగా యుగకర్త్రుత్వం కల్పించారు 

తెలుగు కవిత్వానికి మొదటి షాక్ ట్రీట్మెంట్ ఇచ్చింది పఠాభి . ఆయన వచన పద్యాలనే దుడ్డుకర్ర లతో పద్యాల నడుము విరగగొడతాను అన్నారు . ఆయన భాష వేరు . భావం వేరు . కానీ ఆయనను కేవలం ప్రయోగవాదిగానే  మనం గుర్తించాము . శ్రీశ్రీ సమకాలికుడే  అయిన  ఆరుద్రనీ మనం నిర్లక్ష్యం చేశాము . అయితే పఠాభి  సినిమాలలోకి , ఆరుద్ర పరిశోధన లోకి వెళ్లిపోవడం కవులు గా వాళ్లకు వాళ్ళే చేసుకున్న ద్రోహం . 

తెలుగు కవిత్వానికి రెండో షాక్ ట్రీట్మెంట్ దిగంబర కవుల రూపం లో వచ్చింది . దిగంబర కవుల రాకకి ముందున్న పూర్వరంగాన్ని శ్రీశ్రీ ఇలా వివరిస్తున్నాడు . 
" ఎటు తిరిగినా ఎదో నిస్త్రాణ . ఎదో నిస్సత్తువ . ఎదో నిస్పృహ . ఫౌల్ చేసి , గోల్ చేసిన ప్రతీపశక్తులు విజృంభిస్తున్నాయి . ఐదారేళ్లకు పూర్వం అభ్యుదయ రచయితల సభలలో పువ్వుల దండలను వేయించుకుని పెళ్లి కొడుకులు లాగా ఊరేగిన మిత్రులు కొందరు ఈనాడు క్షుద్ర ప్రయోజనాల కోసం మరీచికల వెంట పడి ఉద్యమ విచ్ఛిత్తికి  దారి తీస్తున్నారు . సరి అయిన నేతృత్వం లోపించడం వలన యువతరం లో కూడా ప్రమాదభరితమైన ఒకానొక నిరుత్సాహ , నిరాశా ధోరణి తలయెత్తుతున్న సూచనలు కనపడుతున్నాయి " 1
1955 నుండి 1964 నుండి  తెలుగు కవిత్వం లో సుమారు దశాబ్దం పాటు తెలుగు కవిత్వం ఒక నిర్ణయం రాహిత్యం , ఒక ఉద్యమ స్ఫూర్తి , లోపించాయి . స్వాతంత్య్రం  ఉద్యమ సందర్భం గా చెప్పుకున్న సంకల్పం లో ఏ ఒక్కటీ నెరవేరలేదు . నెహ్రు సామ్యవాద దృష్టి మసక బారుతున్న స్థితి . ధనిక పేద అంతరాల తగ్గింపుకు కృషి చేయవలసిన రాజకీయ నాయకత్వం తమ తమ స్వార్ధ ప్రయోజనాలకు పెద్ద పీట  వేసి , స్వాతంత్ర్య ఉద్యమ కాలం నాటి సమష్టి నుండి వ్యష్టి వైపు మళ్లుతున్న విషాదం నలుదిశలా అలుముకుంది . తెలుగు మేధావరణం లో ఒక నిస్పృహ . 1955 నాటికే ఈ స్థితి గుర్తించిన శ్రీశ్రీ 1930 నుండీ తెలుగు కవిత్వాన్ని తానే  నడిపించాను అని చెప్పుకున్న శ్రీశ్రీ తాను చేయవలసిన పనిని మరచిపోయాడు . అభ్యుదయ కవుల లో చాలా భాగం సినిమా  రంగం వైపు వెళ్లి పోగా శ్రీశ్రీ కూడా సినిమా  రంగం లో కాళ్ళూనుకుంటున్న స్థితి .నాగార్జున సాగరం అని నారాయణ రెడ్డి (1955) విద్వాన్ విశ్వం పెన్నేటిపాట (1956) కె వి రమణారెడ్డి అంగారవల్లరి (1959) వచ్చినా ఆ కవులు ఎవరూ యువతరం మీద గొప్ప ప్రభావాన్ని చూపగల కవులు కారు శ్రీశ్రీ తో పోలిస్తే 

ఈ పూర్వ రంగం నుండి దిగంబర కవులు తమ గొంతు విప్పారు .ఈ నిరాశామయ స్థితి నుండి దిగంబర కవులు తెలుగు కవిత్వానికి షాక్ ట్రీట్మెంట్ ఇచ్చారు .  వాళ్ళు ఆరుగురు . తమతమ స్వీయ నామాలను వదులుకుని కొత్త పేర్లు పెట్టుకుని  మరీ కవిత్వ లోకం లోకి కొత్తగా ప్రవేశించారు . ఆ ఆరుగురు నగ్నముని , జ్వాలాముఖి, చెరబండ రాజు ,,నిఖిలేశ్వర్,భైరవయ్య ,మహాస్వప్న . . వీళ్ళందరూ ఒకే తాత్విక దృక్పధం కలిగిన కవులు కారు . కానీ వీళ్లందరినీ కలిపిన  సామాన్య అంశం సమాజం పట్ల బాధ్యత . ఒక నిస్పృహ లో ననుండి జనించిన కసి 

"అభ్యుదయ కవీ నల్లమందు తిని నిద్రపోయావు 
నయాగరా జలపాతం లో 
దూకలేక పోయిన అన్నయ్యా 
గుడ్ బై ! మీ కందరికీ  సలామ్ వాలేకం 
వచనం లేదు 
కవిత్వం అంతకంటే లేదు    ( నిఖిలేశ్వర్ -- ఆత్మయోని నుండి )

అని అభ్యుదయ కవుల స్తబ్దతను నల్లమందు తినడం తో సరిగ్గానే పోల్చగలిగారు . అప్పటికే వచన కవిత గా కవిత్వం స్థిరీకరించబడినా దిగంబరకవులు తమ కవిత్వాన్ని వచన కవిత అనడానికి ఇష్టపడలేదు . వాటిని దిక్  లు అన్నారు . 
కలాలు ,కాగితాలు సర్దుకోండి 
లా బుక్కులలో నా సందేహాలు రాసుకోండి 
న్యాయానికి దేశాలేమిటి ?, ఎల్లలేమిటి ?
మనిషీ, రక్తం ,ప్రాణం ముఖ్యం 
లింగబేధాలు ,వాదాలు తప్పితే 
మందిర్ ,మస్జీద్ చర్చ్  
మతాధికారులు మతాలూ ఎందుకు 
ఆకలి , కామం, కలలు ,కన్నీళ్లు 
మనిషి లోని మర్మజ్ఞానమంతా ఒక్కటే 
అమ్మ ఎవరైతేనేం ? చనుబాలు తీపంతా ఒక్కటే 
బిక్కమొఖాలతో చూస్తారేం 
పిచ్చివాడి గా కేసు పుటప్ చేయండి 
ననెక్కనివ్వండి  బోను                      (   చెరబండ రాజు -నన్నెక్కనివ్వండి బోను )

అమ్మ ఎవరితేనేమి ? చనుబాలు తీపంతా ఒక్కటే అన్న ఎరుక న దిగంబర కవులు తమ మొదటి సంపుటిలోనే  ప్రకటించారు . 

కలియుగం రేడియోగ్రామ్ లో 
గిరగిరా తిరుగుతున్న క్రీ .శ  ఇరవయ్యో శతాబ్దం మీద పిన్నునై 
మానవత రెండు కళ్ళు మూసుకుపోయినప్పుడు 
విప్పుకుంటున్న మూడో కన్నునై 
కాలం వాయులీనం మీద కమాను  నై 
చరిత్ర నిద్రా సముద్రం మీద తుఫానునై 
నేను వస్తున్నాను దిగంబర కవిని 
రాత్రి ఉదయిస్తున్న రవిని                 (  మహాస్వప్న -  గ్లానిర్భవతి భారత  ))

దిగంబర కవులు రాత్రి ఉదయిస్తున్న రవి అనడం ద్వారా నలుదిశలా అలుముకున్న చీకటిని దృశ్యమానం చేస్తూనే అభ్యుదయ కవుల స్పర్శా రాహిత్యాన్ని ఎట్టి చూపుతున్నారు . దిగంబర కవిత్వ లక్ష్యాన్నీ చెపుతున్నారు . 

పెద్ద మనిషిగా  చారల పైజామా  కోర్కెల కింద 
నిన్ను నువ్వు 24 గంటలు దాచుకుంటూ 
అవమానాలని పూల హారాలుగా ధరిస్తూ 
వెధవా అని ప్రపంచమంటే పళ్ళికిలిస్తూ 
నీలో పొంచిఉన్న అవకాశం బెబ్బులికి  కొత్త రంగు వేసుకుంటూ 
కప్పలా బెకబెక మంటున్న 
మేకలా మే మే  అంటున్న 
నీ ఆషాయపు కీచురాయి గొంతు వింటే 
మువ్వెవరో  నీకే  తెలియని ఈ సంత లో నువ్వంటే 
నాకు జాలి                                (    నగ్నముని -   సుఖ రోగి  )
కవిని సుఖరోగి అనడం తీవ్ర నిరసన ఉన్నప్పటికీ అవి భద్రజీవులైన కవుల అహాన్ని ఖచ్చితంగా దెబ్బ తీసి ఉంటుంది . చివరగా నిన్ను ప్రేమిస్తాను అన్నా కవి పట్టించుకోలేదేమో . 

స్వార్ధ పరత్వపు వేశ్యా రతి లో 
ఆనంద పరబ్రహ్మపు స్వరూపాన్ని చూస్తూనే 
అసలు కర్తవ్యాన్ని వదిలేస్తున్నాము 
అజ్ఞానపు తిమిరం నమిలేస్తున్నాం 

సంకుచితత్వాని మనమంతా 
సాంప్రదాయ బద్దం చేసుకున్నాం 
కాబట్టే మనకింకా అర్ధం కానిది 
సర్వమానవ కళ్యాణం          (జ్వాలాముఖి  -అవలోకన )

సర్వ మానవ కళ్యాణం గురించిన స్పృహ కోల్పోయిన జాతి గురించి వ్యగ్యంగా , వాచ్యంగా సంకుచితత్వాన్ని సంప్రదాయబద్దం చేసుకున్నాం అంటున్నాడు . 

మాతృగర్భం లో మాటలు నేర్చుకున్న శిశువు 
పెట్టిన తోలి కేకలా వచ్చాను 
ఆఁకొన్న హరీంద్ర గర్జన లా 
మేఘాల వికటాట్టహాసాలు చీల్చుకుని 
ముందుకురికిన మెరుపులా 
జడివానలా 
పెనుగాలిలా 
సంధ్య రేపినం నెత్తుటి మంటలా 
మధ్యాహ్నం మింట నిండిన మార్తాన్డునిలా 
కన్  చెదురుగా -దిల్ బెదురుగా 
కవి లేఖిని లో కదం తొక్కుతూ వచ్చాను 
కవిత్వం లోకి చొచ్చుకుంటూ వచ్చాను       (భైరవయ్య  -- అగ్ని ప్రవేశం )
సారరాహిత్యం లో కొట్టుమిట్టాడుతున్న కవిత్వానికి దిగంబర కవులు అగ్ని పరీక్ష పెడుతున్నారా ?దిగంబర కవులను మనం సరిగ్గా అర్ధం చేసుకున్నామా ? వాళ్ళను అరిష డ్వర్గాలు  లాగా వాళ్ళు ఆరుగు అన్నాము . వాళ్ళది అరాచకం అన్నాము . అది కవిత్వం కానే కాదు పొమ్మన్నాము /

" తెలుగు కవిత్వం లో హేయ వస్తు  కవిత్వం  మొదలైయింది దిగంబర కవిత్వం తో "2అన్నారు వెల్చేరు నారాయణ రావు గారు . సభ్య సమాజం లో హేయ వస్తువు ఉంటుందా ? దిగంబరుల ప్రవేశం నాటికి సమాజం హేయ స్థితికి దిగజారిందా లేదా అన్న ప్రశ్నలకు జవాబు చెప్పకుండానే దిగంబర కవిత్వాన్ని హేయ వాస్తు కవిత్వం అనడం దారుణం . 
 " దిగంబర కవులు సాహితీ దృక్పధాలు మార్చేశారు . ఇది దిగంబర కవులే చెప్పుకోవలసి రావడం ఘోరం . దిగంబర కవులు వచ్చేంతవరకు సాహితి ,ముఖ్యంగా కవితానుశీలన రూప ప్రధానం గా జరుగుతూ వస్తున్నది . కవిత్వం లో రూపం , వస్తువు ముఖ్యం . రూపానికి ప్రాధాన్యత ఇస్తే అలంకార శాస్త్ర పరిధిలోకి వెళుతుంది . వస్తువుకి ప్రాధాన్యం ఇస్తే కవిత్వం సృజనాత్మకంగా అభివృద్ధి చెందుతుంది వస్తువు రూపాన్ని వెతుక్కుని వెంట తీసుకుని వస్తుంది . రూపం వస్తువుని తప్పకుండా మార్చుకోవాలని ఏమీ లేదు . రూప ప్రాధాన్యత వల్ల  యాంత్రికత కొనసాగుతుంది.  వస్తువు  మారడం వలన రూపం సృజనాత్మకం అవుతుంది , ఈ సరళి లో మన సాహితీ దృక్పధం మారక పోవడం వలన కొత్త వస్తువును ప్రవేశ పెట్టి రూపాన్ని సృజనాత్మకం చేసి సమాజ బోధకులుగా నిలచిన వీర బ్రహ్మం , వేమన ,జాషువా, గురజాడ , దిగంబర కవులు పడితే సిద్ధాంతాల ,శాస్త్రాల కావాలనే ఉండి  పోవలసి  వచ్చింది . దిగంబర కవులు వస్తువు కి ప్రాధాన్యత ఇచ్చి రూపాన్ని నిర్దిష్టంచేయడం వలన అప్పటివరకూ సాదా సీదా వచన అభివ్యక్తీకరణ గా ఉండి పోయిన వచన కవిత్వం ఉద్యమాల వాహికగా ఉండగలదని నిరూపించారు "3 
ఈ అభిప్రాయం నగ్నమునిది . అయితే ఈ అభిప్రాయం పాక్షిక సత్యమేనేమో . దిగంబర కవులు ఆ తరువాత వచ్చిన విప్లవోద్యమం లో పాట దే  ప్రధాన భూమిక . నిఖిలేశ్వర్ , జ్వాలాముఖి ,నగ్నముని కవిత్వం రాస్తే చెరబండ రాజు పాటవైపు  వెళ్లిపోయారు గద్దర్ విప్లవోద్యమానికి , అందెశ్రీ , గోరటి వెంకన్న , రసమయి బాలకిషన్ , తెలంగాణా ఉద్యమానికి తమ పాట  ద్వారా చేసిన దోహదం తక్కువేమీ కాదు . బహుశా ఏఅవే  ప్రధానమేమో 
దిగంబర కవిత్వం మీద జరగవలసినంత చర్చ జరగనే  లేదు . దాన్ని కేవలం అశ్లీలం అనే దృష్టి తో కొట్టి పారేశారు . అయితే వెల్చేరు నారాయణ రావు గారు మాత్రం తన సిద్ధాంత గ్రంధం అశ్లీలం మీద కొంత విపుల చర్చే చేశారు . అశ్లీలత , గ్రామ్యత , అసభ్యత  దోషాలని దండి మొదలుకుని మూర్తి కవి వరకు , అభినవగుప్తుడు మొదలు అప్పకవి వరకు వాటిని అనిత్య దోషాలుగా పరిగణించారు . అంటే ప్రకారణాని బట్టి , ఏది అశ్లీలమో , ఏది కాదో ఇర్ణయించవలసి వుంటుంది. కానీ దానంతట అదే ఏదీ అశ్లీల పదం కానీ , అశ్లీలార్ధమ్ కానీ కాదు . లైంగిక సంబంధం అయినంత మాత్రాన అశ్లీలం కానక్కర లేదు . 
కమలాకుచ చూచుక కుంకుమతో 
నియతారుని తాతుల  నీల తనో 
అన్న వెంకటేశ్వర సుప్రభాతం లోని శ్లోకం లో ఎవరూ అశ్లీలం చూడరు . ఎందుకంటే అది భక్తి సందర్భం కనుక . 
యజమాన ప్రమాదావిక స్వరభాగన్యస్థాశ్వ దీర్ఘస్మర 
ధ్వజదండబగు నశ్వమేధ ముఖ తంత్రంబు నిరీక్షించి 

అని శ్రీనాధుడు  రాసింది అశ్లీలం కాదు వేదం విహిత కర్మను వర్ణించేది కనుక 4
దిగంబర కవిత్వం లో ప్రధాన పాత్ర ధారులైన ఆరుగురు కవుల గురించి తరువాతి కవిత్వప్రపంచ వ్యాసాలలో విపులంగా 
వంశీకృష్ణ 
9573427422
-------------------------------------------------------------------------------------------------------------
1: ఆంధ్రా అభ్యుదయ రచయతలు ఐదవ మహాసభ లో అధ్యక్షుడిగా శ్రీశ్రీ ప్రసంగం . 1955 జులై 30,31 తేదీలు .
2 తెలుగు లో కవితా విప్లవాల స్వరూపం  - వెల్చేరు నారాయణ రావు 
3  పఠాభి  ప్రతిభా వైజయంతి లో నగ్నముని వ్యాసం . దిగంబర కవిత్వం నుండి దళిత యుగం దాకా 
4 తెలుగులో కవితా విప్లవాల స్వరూపం  -వెల్చేరు 

కవిత్వ ప్రపంచం

మానేపల్లి హృషీకేశవ   రావు  నుండి  నగ్నముని దాకా ...... !

ఒక మృదువైన వాక్యం రాయాలంటే ఎన్ని ఉక్కు గుండెలు ఉండాలి ?  అని ప్రశ్నించాడు ఒక కవి . దాన్నే కొంచం మార్చి ఒక ఆగ్రహ వాక్యం రాయాలి అంటే ఎంత నిగ్రహం ఉండాలి మనసులో ? ఒక్క ద్వేష పదచిత్రాన్ని తీర్చి దిద్దాలి అంటే లోలోపల ఎంత ప్రేమ ఉండాలి ? ఆ ప్రేమ ఎంతలా దహించాలి ? అని అడుగుతాను నేను . 

నేను ఖమ్మం లో చదువుకునే రోజులలో కవిత్వం లో మమ్మల్ని ఇన్స్పైర్  చేసి తరచూ మా ఆంతరంగిక ప్రపంచాలలోకి నిరభ్యంతరంగా ప్రవేశించిన కవులు ముగ్గురు . ఒకరు శ్రీశ్రీ మరొకరు శివారెడ్డి ఇంకొకరు నగ్నముని . శ్రీశ్రీ కవిత్వ వాక్యాలు మా చేతుల మీదుగా గోడల మీద ఎర్రటి జాజు తో నినాదాలు అయ్యేవి . అలజడి మా జీవితం . ఆందోళన మా ఊపిరి , బడులలో చెప్పని చదువును , బతుకులలో తరచి చూసి భవితవ్యపు  స్వర్గసీమ ను త్యాగాలతో నిర్మిస్తాం ఇలా ఎన్నో కవిత్వవాక్యాలు మా ఖమ్మం గోడలని వెలిగించేవి . వీటిని రాసుకోవడం కోసమే మేము గోడలను రిజర్వు చేసుకునేవాళ్లం . R/pdsu 
ఇలాగ. ఆ రోజులలోనే నా మిత్రుడొకరు నగ్నముని ప్రసంగం వినకపోతే మన జన్మ వృధా అన్నాడు ఒకసారి . ఆ తరువాత ఎప్పుడో చేరా కొయ్యగుర్రానికి ముందుమాట రాస్తూ నగ్నముని చదువుతుంటే ఈ కావ్యాన్ని వినే  అవకాశం నాకు లేక పోయింది అని రాసుకున్నాడు .నగ్నముని ప్రసంగాలు ఆయన కవిత్వం లాగే ఒక తరాన్ని ప్రభావితం చేశాయి . 

చాలా కాలం క్రితం ఆంధ్రజ్యోతి ఆదివారం అనుబంధాల లో ఏడో ఋతువు పేరుతొ ల్యాండ్ స్కీప్  లో అడ్డంగా ఒక పెద్ద కవిత ప్రచురించింది . ఈదేశం లో ఎన్నికలు ఏడోరుతువు  అంటూ సాగిన కవిత ఎందుకోగానీ బాగా గుర్తుంది పోయింది . కవిత కింద నగ్నముని అని వుంది . నగ్నముని కవిత్వాన్ని మొదటి సారి చదివిన సందర్భం అది . ఆ జ్ఞాపకం పచ్చి పచ్చిగా నాలో ఇంకా అలాగే వుంది . అక్కడి నుండి కవిత్వమనే  గూగుల్ లో నగ్నముని పేరు తో నా సెర్చింగ్ మొదలు అయింది . 

అందరు కవులలాగే నగ్నముని కూడా తన కవిత్వ ప్రస్థానాన్ని ఒక ప్రేమ కవిత తో మొదలుపెట్టాడు . 
స్వతంత్ర లో 1958 లో రాసిన సౌందర్యపు స్వగతం నగ్నముని తొలి కవిత . నగ్నముని అసలుపేరు మానేపల్లి హృషీకేశవరావు . కానీ సౌందర్యపు స్వగతాన్ని  సుధ  పేరుతొ రాశాడు . తొలి  కవిత తోనే  చేరా ను బలంగా ఆకర్షించాడు . ఉదయించని ఉదయాలు కేశవరావు మొదటి కవితాసంపుటి . పేరు లో వున్న  అంబిగ్యుటీ  మాత్రం కవిత లో లేదు . అయినా ఉదయించని ఉదయాలు ఏమిటీ ? నా బొంద !
కవిలో కొంత గందరగోళం వుంది అన్నాడు అజంతా . 

తన సమకాలీన కవులు మరో అయిదుగురు తో కలసి దిగంబర కవిగా కొత్త  రూపాన్ని ధరించాడు కేశవరావు . తన పేరును కూడా సుధ  అని కాకుండా , కేశవరావు అని కాకుండా నగ్నముని అని మార్చుకున్నాడు . ఒక ప్రత్యేకమైన సందర్భం లో మార్చుకున్న పేరును ఆ ప్రత్యేక సందర్భం తరువాత కూడా అలాగే కొనసాగించారు ఆ ఆరుగురు . అలా దిగంబర కవి నగ్నముని గా , కొయ్యగుర్రం సృష్టి తో కొయ్య గుఱ్ఱము  నగ్నముని గా ఆ తరువాత విలోమ కధల నగ్నముని గా ఎన్ని రూపాలో  ఒక్క కవికి 

నగ్నముని కి కవిత్వము ఆచరణ రెండూ వేరువేరు కావు . అందుకే " కసాయి వాడు అహింస  మీద సభ పెడుతుంటే జీవ కారుణ్య వాదులంతా హాజరు అవుతారా ? " అన్న కొడవటిగంటి కుటుంబరావు గారి ప్రశ్న లోని సమంజసత్వాన్ని గ్రహించి మొదటి ప్రపంచ తెలుగు మహాసభలని నగ్నముని బహిష్కరించి తెలుగు మహాసభల ప్రాంగణము  ముందు నిరసన ప్రకటించి అరెస్ట్ అయినాడు . 

దిగంబర కవులలో నగ్నముని డి ప్రత్యేకమైన , బలమైన గొంతు . ఈ వ్యవస్థని సుఖ రోగి తో పోల్చి  ఇక్కడ జరుగుతున్నది అంతా కొజ్జాల కామకేళి గా భావించి ఒక కాస్మిక్ జాతి కోసం పరితపించారు . తొడలు  విరిగిన తరం మొహం మీది చంద్రుడు యూ జైల్లో సముద్రం తో పోల్చి తన హృదిక్ లను వినిపించాడు . మాచకమ్మ ప్రతాపాన్ని కుష్టుదేవుళ్ళ  తో పోల్చాడు . మిగతా దిగంబర కవులతో పోలిస్తే నగ్నముని లో భావ తీవ్రత , రూప తీవ్రత రెండూ ఎక్కువే . 

జీవితం 
అబద్దమా 
ఈ ప్రపంచపు నాటకం అబద్దం 
నే చొక్కా చెడ్డీ విప్పేస్తే 
సిగ్గు శరం  సంధిస్తే 
అమ్మా ! 
నీ రొమ్ములో నే తాగిన  పాలు అబద్దం 
నేనీ లోకం లోతాగి  వమనం  చేసిన భాషలోని అర్ధాలు 
అబద్దం 
ఒక్కటి నిజం 
ఒక్క క్షణం నిజం 
నా సంఘం బట్టల మురికి వెనుక 
సిగ్గుతో కుమిలికుమిలి ఏడ్చే నేను నిజం 
ఆ రాత్రి నా నీగ్రో చెలి కౌగిలి లో 
ఊరువుల కొండ చరియల్లో చంద్రోదయం 
నిజం 
నా నిలకడ నిజం  నా విశ్వాసం  నిజం, 
ఇన్ని నిజాలవెనుక నా ఊపిరి గట్టుపై నిలబడి 
పగలబడి నవ్వుతున్నది 
ఆకలి నా నీగ్రో చెలి 
అని దిగంబర  నృత్యం లో అంటాడు . ఆకలి ని నీగ్రో చెలి తో పోలుస్తూ తన తోటి దిగంబర కవుల నుండి కొంచెమే పక్కకు జరిగి తన ప్రత్యేకతను నిలుపుకున్నాడు . ఊరువుల కొండల్లో చంద్రోదయాన్ని ఊహించడం , ఆకలి నా నీగ్రో చెలి అనడం ద్వారా తాను దేహాత్మల సంయోగానికి ఆకలి ప్రతీకగా మల్చుకున్నాడు . భౌతికమైన ఆకలిని మానసికమైన ఆకలిని సమానం చేయడం ద్వారా ఒక మానవీయ సమాజం తనలో నివసిస్తున్న జనుల ఆధ్యాత్మిక , మానసిక అవసరాలను కూడా పట్టించుకోవాలని కోరుకుంటున్నాడు . అసమగ్ర సమాజం లో తల్లి రొమ్మునుండి తాగిన చనుబాలు కూడా అబద్దం అని చెపుతూనే నా నిలకడ నిజం , నా విశ్వాసం నిజం అనడం ద్వారా ఒక ఆశావహ దృక్పథానికి తెర తీస్తున్నాడు . దిగంబరకవులు అసహాయతను , నిరాశను , మనుష్య ద్వేషాన్ని గానం చేశారు అనే విమర్శనుఁ పూర్వపక్షం చేశాడు. వచన తిరస్కారాన్ని ఇతర దిగంబరులు కంటే బలంగా వంట పట్టించుకున్న నగ్నముని తన సహచరుల లాగా తిట్టు ను కేవలం సమాజం లోని అవ్యవస్థ ఫై కసిగా నిలదీయడానికి మాత్రమే కాకుండా దాన్ని ఒక తాత్విక స్థాయి కి తీసుకుని వెళతాడు . ఈ విషయాన్నే వెల్చేరు తన తెలుగులో కవితా విప్లవాల స్వరూపం లో బలంగా వివరిస్తూ " ఉదాహరణకి కొజ్జాల కామకేళి చూస్తున్నాను అనే రచనలో అశ్లీల ఆరోపణతో దిగంబర కవిత్వాన్ని నిందించే వారికి సమాధానం చెప్పడం కోసం సమాజ స్థితిని బలీయంగా చెప్పి దేశమాతని పదవీ వ్యామోహితులు చెరిచే పరిస్థితిని వర్ణిస్తాడు నగ్నముని . ఆ వర్ణన లో లైంగిక ఉపమానాలు క్షుద్ర  పరిస్థితిని  వ్యక్తం చేసే సాధనాల స్థితి దాటి లైంగిక క్షుద్రత్వాన్ని తదేక ప్రయోజనం గా చిత్రించే స్థితి కి వస్తాయి . ఈ స్థితికి వచ్చేసరికి కవి మానవ విలువలని ధ్వంసం చేసే పనిని ఒక తాత్విక స్థాయికి తీసుకుని వెళ్లినట్టు స్పష్టపడుతుంది . 

ఒరే  పీనుగా 
ఇది కూడా నీకు అశ్లీలం గానే కనిపిస్తున్నదా ? 

అని వెనక్కుతిరిగి తన రచన మొదలుపెట్టిన ప్రయోజనం వైపు మళ్లుతాడు . కానీ మధ్యలో వచ్చిన లైంగిక ప్రతీకలకి ఈ ప్రధాన ప్రయోజనం తో సంబంధం లేకుండా పోతుందిఈ విమర్శ సబబుగానే తోస్తుంది . కానీ ఒక ఆవేశం తో కవిత తనను తానూ రాసుకుంటునప్పుడు  మధ్యమధ్య లో దారితప్పి మళ్ళీ పట్టాలు ఎక్కడం లాంటి విన్యాసాలు సెక్స్ ను ప్రతీకగా తీసుకుని రాసిన ఆంగ్ల కవిత్వం లో కూడా బలంగానే కనిపిస్తుంది . అక్కడ కనిపించడం వలన ఇక్కడ లెజిటిమసీ  వస్తుందని కాదు కానీ ఇక్కడ కవిత్వ రచన  " Re collected in tranquility " కాదు అని చెప్పడమే . 

 మల్లెల మంద యామినులు . 
ఫ్లాస్క్ లో విరబూసిన కాఫీ పరిమళాలు 
గ్లాసులచుట్టూ ఒత్తైన వేళ్ళ ఒత్తిళ్లు 
చిరునవ్వు లద్దుకున్న  కాశ్మీర్ పూదోటలు 
ఆధారాలు ఆక్రమించుకున్న సూర్యోదయాలు 
మీద పై వక్షోజాల ఉన్నతుల  తటిల్లతల 
రహస్య లోయల కాదిశీక ప్రయాణాలు 
చేతివేళ్ల సరిగమల సఖులు ప్రియబాంధవులు 
పరవశత్వపు పలుకుల ఖర్జూరాలు 
ఏవి ? 
సూర్యునికి అడ్డంగా నిలుచున్న  
ఆ మబ్బుతునక పేరేమిటి ? 

లాంటి వాక్యాలు నగ్నముని కవిత్వం లో కోకొల్లలు .పైన చెప్పిన వెల్చేరు భాషలో నిహిలిస్ట్ లక్షణము 
ఈ జైల్లో సముద్రం కవిత్వం లో కనిపిస్తున్న రొమాంటిక్ లక్షణము రెండు కలగలసి నగ్నముని ని అంత అశ్లీలం లోనూ ప్రత్యేకంగా కనిపింప చేస్తాయి . 

బతికి ఉండటం అంటే 
ఉదయాస్తమయ రేఖలుగా జీవితం క్షణక్షణమ్ పూయడం 
టీ కాఫీ విస్కీ అనేకానేక చిరు ఆనందాలు సైతం 
ఆప్యాయంగా అంతరంగపు నిప్పు పెదవులతో సిప్ చేయడం 
ఝల్లుమనే  తరంగాల   తరంగాలుగా 
సంగీతపు పరిమళాకారులుగా శిశువులని చర్మపు సున్నితోద్రేకాలతో పలకడం 
శిశువులు నీడనిచ్చే వృక్షాలుగా ప్రజలు కావడం 
ఆలోచన అవయవాలు అవసరమైన ఆకాశాలని చదువుకొవడం 
మనిషి మనిషి మధ్య ఎడారులను  దున్ని సిద్ధాంతాల సహనం పండించడం 
అనిర్వచనీయ లోచనాలతో విస్వంతరాళాలని వెలిగించడం 
ప్రపంచం ఒకే ప్రశ్న గా 
కనిపించని ఆ రహస్య ముఖంగా ఊపిరి పీల్చడం 
ఇదే మనిషి బతికి ఉండటానికి సంకేతం 
అని నగ్నముని దిగంబర కవులుగా తాము ఎలాంటి లోకాన్ని కోరుకున్నారో చెప్పకనే చెప్పాడు .ఒక చారిత్రిక సందర్భం లో వచ్చిన దిగంబర కవిత్వం లో నగ్నముని ది  సింహభాగం 


దిగంబర కవిత్వం తరువాత మళ్ళీ Nagnamuni strikes again  అని తెలుగు ప్రపంచం తో అనిపించుకున్నది  కొయ్యగుర్రం తో . కొయ్యగుర్రాన్ని చేరా ఆధునిక మహాకావ్యం అన్నాడు . 1978 లో ప్రజాతంత్ర  వార పత్రిక లో కొయ్యగుర్రం వచ్చింది . దాని ప్రచురణకి ముందు "తుఫాను వ్యవస్థ మీద తెలుగు కవి కన్నెర్ర " పేరు తో సంపాదకులు ఒక ముందస్తు ప్రకటన కూడా ఇచ్చారు . అలా ఒక కవిత కి ప్రచురణకు ముందే యాడ్ ఇవ్వడం కూడా కొయ్యగుర్రం తోనే  మొదలేమో . 
1977 నవంబర్ 19 తెలుగు ప్రజలు మరచిపోవాలన్నా మరచిపోలేని దుర్దినం . ఆ రోజు కృష్ణా జిల్లాలోని దివిసీమ మొత్తం సముద్రం ఆగ్రహం చవిచూసి ఉప్పెనకు బలి  అయిన దుర్దినం . ఆ మహావిషాదం లో ప్రజలు ఎన్నుకున్న ప్రభుత్వం  వ్యవహరించిన తీరు మహా మహా దారుణం . నిజానికి ఈ ప్రభుత్వాలు కొయ్య గుర్రం లాంటివే . కొయ్యగుర్రం కదులుతున్నట్టు కనిపిస్తుంది . కానీ ఎక్కడికీ కదలదు . ఉన్న  చోటే ఉంటుంది . ఎక్కడ వేశిన గొంగళి అక్కడే ఉంటుంది . 
ఇనప నాడాల్తో 
చెక్క హృదయం తో 
ధన మదం తో 
అలగాజనం భుజాలమీద 
స్వారీ చేసే కొయ్య గుర్రా లున్నంత కాలం గుర్తుంచుకోవలసిన దుర్దినం 
మనిషి బతికుండగా దాహం తీర్చలేని ఉప్పునీటి సముద్రం 
నదుల నుంచి నీళ్ళని కౌగిళ్ళలోకి లాక్కుని 
తనివి తీరా తాగి తాగి 
తెగబలిసిన  కొండచిలువలా 
మెలికలు తిరిగి 
కాలం పై 
భూగోళం పై 
అలగాజనం ముఖాలపై 
వృక్షాలపై , పక్షులపై 
సమస్త జంతుజాలం పై 
చీకటి ముసుగు హఠాత్తుగా కప్పి 
నీటి తో పేనిన తాళ్ల తో గొంతులు బిగించి 
కెరటాలతో కాటేసి వికటాట్టహాసం తో 
బుసలు కొడుతూ పరవళ్లు తొక్కిన రోజు 
1977 నవంబర్ 19
కొయ్యగుర్రమెక్కి 
కొయ్యకత్తి  తో ఊరేగే ప్రభుత్వానికి 
తీరమంతా గుడిశె ఉందని తెలుసు 
గుడిశె ముందు పుట్టలున్నాయని తెలుసు 
పుట్టలో కోడెనాగులున్నాయని తెలుసు 
పండగల్లో విషముంద ని తెలుసు 
అయినా ప్రభుత్వం ప్రజలని గాలికి వదిలివేసింది . తన బాధ్యతను వదిలివేసింది . ఇప్పటికీ మనం నవంబర్ వచ్చిందంటే వార్తాపత్రికల నిండా దివిసీమ ఉప్పెనకి ఇన్నేళ్లు ,అన్నేళ్లు అని చదువుతూనే ఉంటాము . ఒక బాధ్యత గల  పరిపాలనా వ్యవస్థ పూర్తిగా నిర్వీర్యమైనప్పుడు ఒక కవి ఆక్రోశం కొయ్యగుర్రం . 

కొయ్యగుర్రం  
స్తబ్దతకీ , మూర్ఖతకీ , అజ్ఞానానికి , అంకారానికీ 
అసమర్ధ పాలనకీ  ప్రతీక 
అని చెపుతూ 
హంతకులెవరో తెలుసు 
నెపం కాసేపు సముద్రం మీదకు తోస్తాను 
అయినా మరేం పర్వాలేదు 
కంకాళం సంజాయిషీ కోరదు 
మరేం ఫర్వాలేదు 
అనాధ ప్రీతమ్ సంజాయిషీ కోరదు 
జెండా కన్నీరు కార్చదు 
అంటాడు  నగ్నముని . నగ్నముని ని ప్రభావితం చేసిన అజంతా జెండాలకు  కన్నీళ్లు లేవు అన్నప్పుడు ఆ జెండా సామ్రాజ్యవాదానికి ప్రతీక . ఇప్పుడు ఈ జెండా హృదయానికి ప్రతీక . జెండా కన్నీరు  కార్చదు  అనడం లో నగ్నముని చూపిన వెల్చేరు మాటలలో చెప్పాలంటే వాక్యగత వ్యవస్థని భగ్నం చేయడం ద్వారా సాధించే ప్రయోజనం ఎనలేనిది . 
ఇప్పటికీ మనం నెపం దేనిమీదో ఒక దాని మీద వేస్తూనే వున్నాము . ఇప్పుడు  సముద్రమే కాదు , కేవలం ప్రాకృతిక శక్తులే కాదు , బహుళ జాతి సంస్థల నుంచి  బహుళ జాతి నాయకుల వరకు అందరూ హంతకులే  . మరేం పర్వాలేదు కంకాళాలు సంజాయిషీ కోరవు . జెండాలు కన్నీరు కార్చవు 

ఈ గ్లోబల్ సందర్భం లో కూడా కొయ్యగుర్రానికి చాలా ప్రాసంగికత ఉంది . నిజానికి అప్పటికంటే ఇప్పుడే మరింత ప్రాసంగికత ఉంది . ఆ ప్రాసంగికత గురించి కల్లూరి భాస్కరం "గ్లోబల్ సందర్భం లో కొయ్యగుర్రం " పేరుతొ విపులమైన వ్యాసం రాసాడు 

3

నగ్నముని విలోమ కధల పేరుతొ రాసిన కధలు ఎంతో  విలువైనవి . కవిత్వం అంతగా స్పష్టం కాని 
నగ్నముని తన కధలలో విశ్వరూపాన్నే  చూపిస్తాడు . కధల గురించి వివరించడానికి ఇది వేదిక కాదు కనుక ఇక్కడ కధల గురించిలేశ మాతం కూడా వివరించడం లేదు . కానీ నగ్నముని కధలు చదవక పోతే నగ్నముని సగమే అర్ధం అవుతాడు . మనం తెలుసుకోవలసిన మరొక పార్శ్వం అచుంబితంగా  ఉండిపోతుంది

ఆలోచనకి  మనిషికీ ఉన్న  సంబంధం ఏమిటి ?
భాషకీ భావానికి ఉన్న  సంబంధం  ఏమిటి ?
వేదనకీ  శరీరానికీ ఉన్న  సంబంధం ఏమిటీ ?
నేలకీ  నీటికీ వున్నా సంబంధం ఏమిటి ? 
అనే మూలాధార ప్రశ్నలకి , తాత్విక భావదారకీ తగిన జవాబులు తెలుసుకోవాలనుకుంటే తన వచన రచనలు కూడా చదవాలి . 

నగ్నముని అసలు పేరు మానేపల్లి హృషీకేశవరావు . మొదట్లో సుధ  పేరు తో ఆరంగేట్రం చేసి కేశవరావు గా ఉదయించని ఉదయాలు ఉదయింపచేసి , నగ్నముని కా కుదురుకున్నాడు . 
ఈ కవిత్వ ప్రపంచం లో పరిచయం చేస్తున్న కవుల మీద ఒక్కొక్కరి మీద ఒక్కొక్క గ్రంధాన్నే  రాయాలి . కొండ  అద్దమందు కొంచమై  ఉండదా అని కదా కవి సూక్తి . ఈ వ్యాసాలు  చదివాక ఆయా కవుల కవిత్వాన్ని మీరు పూర్తిగా చదవాలన్నదే కవిత్వ ప్రపంచం కోరిక 

కవిత్వ ప్రపంచం

అరచేతిలో అగ్ని కణం 
మనిషి స్వతంత్రుడిగా జన్మించి ప్రతి చోటా సంకెళ్ళ తో బంధించబడి వున్నాడు అన్నాడు రూసో . జీవితం ఒకటి జైళ్లు అనేకం అన్నాడు శివసాగర్ . ఒకటి తత్వశాస్త్రం . మరొకటి కవిత్వం . నిజానికి రెండింటికీ పెద్ద తేడా లేదు . అందుకే జీవితం ఒక చెర అనుకున్నాడేమో బద్దం భాస్కర రెడ్డి దిగంబర కవిగా అవతరించడానికి తన పేరును చెరబండ రాజు అని పెట్టుకున్నాడు . చెర అంటే జైలు అని అర్ధం . చెర వీడని మానవ జీవన విముక్తి కై నిరంతర అక్షర యుద్ద్ధం చేశాడు చెరబండ రాజు . 

ఖమ్మం కళాశాలలో చదువుకునేటప్పుడు మేము కాలేజీ గోడల మీద రాసిన నినాదాలలో  మాకు బాగా ఇష్టమైన నినాదం  విప్లవాల యుగం మనది . విప్లవిస్తే జయం మనది  అన్నది . నూతన ప్రజాస్వామిక విప్లవమే ఖమ్మం గుమ్మం లోనే  ఉన్నది  అన్నంత నిబద్దత గోడల మీద ఆ నినాదాలు రాసేటప్పుడు మాకు ఉండేది . ఆ నినాదం చాలా కాలం శ్రీశ్రీ డి అనుకునేవాళ్లం మేము . అది చెరబండ రాజు కోర్ట్  లో ఇచ్చిన నినాదం అని తెలిసాక చెరబండ రాజు అంటే ఇష్టం పెరిగింది  ఒక్కసారిగా . ఆ తరువాత చెరబండరాజు కవిత్వం , పాటలు మాకు హృదయగతం అయినాయి . 

 దిగంబర కవులు ఆరుగురి లో చెరబండరాజు ది  ప్రత్యేకమైన పంధా . కొంత సున్నితత్వమూ , పట్టలేనంత సామాజిక స్పృహ , కావలసినంత ఆగ్రహమూ చెరబండరాజు సొంతం . కార్య కారణ సంబంధాలపట్ల స్పష్టమైన అవగాహన , గమ్యమే కాదు గమనం పట్ల కూడా స్పష్టత చెరబండ రాజు ను మిగతా దిగంబర కవుల కంటే భిన్నం గా చూపిస్తాయి . 

ఒకప్పటి భారత స్వాతంత్ర్య సంగ్రామానికి  ఊపిరులు ఊదిన గీతం  వందేమాతరం . బంకించంద్ర ఛటర్జీ ఆనంద మఠ్  లో తొలిసారి  కనిపించిన వందేమాతరం ఆ తరువాత జాతి మొత్తాన్ని ముందుకునడిపించిన తారక మంత్రం అయింది . " సుజలాం , సుఫలాం , మలయజ శీతలాం . సస్యశ్యామలం , శుభ్రజ్యోత్స్నా పులకిత యామినీం ,సుమధుర  భాషిణీ " అంటూ భరత మాతను  కీర్తిస్తూ ఒక ఆదర్శాన్ని , ఒక మనోల్లాస  దృశ్యాన్ని ఆహ్లాదకరం గా చిత్రిస్తుంది వందేమాతరం . కానీ స్వాతంత్య్రం వచ్చిన రెండు దశాబ్దాల కాలం లోనే ఆ సుందర స్వప్నం కరగి పోయింది . భరతమాత పెట్టుకున్న కనుల కాటుక కరిగి నీరై చెంపల మీద కన్నీటి చారికలుగా మిగిలినయి . అంతటా ఒక అసహనం . లోలోపల గూడు కట్టుకున్న ఆగ్రహం . బయటకు వెలువరించలేని , లోలోపల నిలువరించలేని కసి . వీటన్నిటినీ దృష్టి లో పెట్టుకుని చెరబండ రాజు 

ఓ నా ప్రియమైన మాతృ  దేశమా
తల్లివి తండ్రివి  దైవానివి  నీవేనమ్మా 
దుండగలతో పక్క మీద కులుకుతున్న శీలం నీది 
అంతర్జాతీయ విఫణి లో అంగాంగం తాకట్టు పెట్టిన అందం నీది 
సంపన్నుల చేతిలో మైమరచి నిద్రిస్తున్న యవ్వనం నీది 
ఊసినా , దుమ్మెత్తిపోసినా చలనం లేని మైకం నీది 
కోతకొచ్చిన చేనులో కలుగులు తవ్వుతున్న 
ఎలుకలనీ , పందికొక్కులనీ భరిస్తూ నుచున్న "భారతి" వమ్మా 
నోటి కందని సస్యశ్యామల  సీమవమ్మా 
వందేమాతరం , వందేమాతరం 

 తన ఆగ్రహాన్ని ప్రకటించాడు . ఐదు దశాబ్దాల క్రితం రాసిన ఈ కవిత కి నేటికీ ప్రాసంగికత వుంది . లిబరలైజేషన్ , ప్రైవేటైజేషన్ , గ్లోబలైజేషన్ విధానాలతో ప్రపంచమొక గ్రామం గా మారిపోయినాక  బహుళ జాతి కంపెనీలకి లాకులు ఎత్తేసినాక  ,ఆ కంపెనీలన్నీ మిక్  వాయువులను వదిలి  మన దేశ ప్రజలనే సర్వ నాశనం చేసినాక అంగాంగం తాకట్టు అని కవి పడిన వేదనకి అర్ధం తెలుస్తూ వుంది . ఇప్పటికీ ప్రత్యేక విమానాలలో దేశదేశాలు  రెండు నెలలకోసారి తెగ తిరుగుతూ పెట్టుబడులు పెట్టమని  పెట్టుబడిదారులను అన్వేషిస్తున్న రాజకీయులను చూస్తుంటే నోటి కందని సస్యశ్యామల  సీమవమ్మా అంటూ కవి గొంతు లో పలికిన జీర  గుండెలని పట్టేస్తుంది , హృదయం ఉంటే  .

 చెరబండ రాజు వందేమాతరం రాసిన మరో ముప్పయ్ ఏళ్ళకి  వందేమాతరం సినిమా కోసం డాక్టర్ సి నారాయణ రెడ్డి  కొంత మర్యాదగా  " మలయజ శీతల పద కోమల భావన బాగున్నా , కంటి కంటి లో తెలియని మంట   రగులుతున్నది . తరం మారుతున్నది ఆ స్వరం మారుతున్నది . శుభ్రజ్యోత్స్నాపులకిత సురుచిర యామినుల లోన రంగు రంగుల చీకటి గిరాకీ పెరుగుతున్నది . ఫుల్లకుసుమిత ద్రుమదళ  వల్లికామతల్లికలకు  చిదిమివేసినా వదలని చీడ అంటుకున్నది . వందేమాతర గీతం వరస మారుతున్నది " అంటూ మరో కొత్త వందేమాతర గీతం రాశారు . 

రెండు గీతాల వెనుక వున్న  ఆవేదన ఒకటే . ఆగ్రహం ఒకటే . భరించలేకుండా ఉన్న  ఉక్కపోత కూడా ఒకటే . చెరబండ రాజు ఆగ్రహం ఒకతరం యువతరాన్ని మొత్తాన్ని కదిలించింది . 

కన్నీళ్లేనా పెట్టుకునేది  నీలో నీ తరం ఇంకేమీ లేదా ?
దారుణాతి దారుణం దారుణం గా దారపు పోగుల్లా 
తెగిపడుతున్న పచ్చని చెట్ల ప్రాణాలను చూస్తూ 
నిర్లిప్తంగా నించోటానికేనా 
ఏ  సరిహద్దుల శాసన సర్పాలు 
నీ పాదాలని బంధిస్తున్నాయి 
ఏ శిఖండీ ప్రభుత్వాలు 
నీ చేతులని వంచిస్తున్నాయి 
ఏ  భయ సముద్ర తిమిగలాలు 
నీ శాంతి నౌకలని మింగేస్తున్నాయి 
ధనలోభానికి పురుగులు మేసే 
ఏ  వార్తాపత్రికలు 
నీ రక్తాక్షరాలని విరిచేస్తున్నాయి 
కన్నీళ్లేనా పెట్టుకునేది  నీలో నీ తరం ఇంకేమీ లేదా  

అని చెరబండ రాజు అడిగితే అప్పటి యువతరం పదం పదం కదిపి నడిచింది . శ్రీశ్రీ కొంతమంది యువకులు పుట్టుకతో వృద్ధులు అని యువతరం లో ఒక పార్శ్వాన్ని నిందించి కొంతమంది యువకులు ముందు యుగం దూతలు అంటూ మరో పార్శ్వాన్ని స్వాగతించినా చెరబండ రాజు నీలో నీ తరం లో ఇంకేమీ లేదా అని ప్రశ్నించినా అంతర్గతంగా ఉన్న  తాత్వికత ఒక్కటే 
దేవరకొండ బాల గంగాధర  తిలక్ "  దేవుడా  రక్షించు నా దేశాన్ని ! పతితుల నుండి , పవిత్రులనుండి నీతుల  రెండు నాలుకలు సాచే  నిర్హేతుక కృపా సర్పాలనుండి " అంటూ అమృతం కురిసిన రాత్రి లో ప్రార్ధించాడు . చెరబండ రాజు జగదుగురువులు  వస్తున్నారు లో 

పల్లకీలలో తప్ప ప్రయాణం చేయరు 
ధనవంతుల మేడలలో  తప్ప పూరిగుడిసెల  ఊసెత్తరు 
కాళ్ళుండీ  కుంటివాళ్ళు 
మనుషుల భుజాలని తప్ప ఇంకేమీ ఎక్కరు 
కాషాయాంబరాలు మానరు 
ఆధ్యాత్మిక చింతన పేరా 
నవీన పతివ్రతలని పావనం చేయందే వదలరు 
ఎవరయ్యా ఎవరీ రసరాట్టులు 
బతుకంతా మోసం తో రసరాట్టులు 
జనాన్నీ జాతి నరనరాన్నీ  మతమౌధ్యాన్నీ తీర్చి తీర్చి 
వయసులో నానా పాయసాలు మరిగి మరిగి 
కొవ్వెక్కిన పిట్టగూళ్ళ తలకట్టుల బాబాలే 
చక్రవర్తుల్లా ఊరేగే జగద్గురు సాములార్లే 
ఈ కుష్టు వ్యవస్థకి మూల విరాట్టులు 
చీకటి బజారు జలగలని 
రాజకీయ బొద్దింకలని 
పదవీమదాదులని 
సాహిత్య వండి మాగధులని 
అభయ హస్తం తో కాపాడే కంకణం కట్టుకున్నారు 
నిర్వీర్యాన్ని దేశం నలుమూలలా 
కాలువల నిండా పారిస్తున్నారు 

అని నిరసించాడు . ఆ తరువాత ఎప్పుడో గజ్జెల మల్లారెడ్డి 
తెలుగునాట భక్తి రసం 
తెప్పలుగా పారుతోంది 
డ్రైనేజీ సకీమ్  లేక 
డేంజర్ గా మారుతోంది 
అన్నాడు . ఇన్నాళ్ల తరువాత మనం ఎక్కడ వున్నాము అని ప్రశ్నించుకుంటే డేరా బాబాల  గుడారాలను  బద్దలు కొట్టడానికి ఇంకా సంశయిస్తున్నాము .  హైదరాబాద్  లాల్  బహదూర్ స్టేడియాలలో , విజయవాడ పి డబ్ల్యు  గ్రౌండ్స్ లో వరంగల్ పోచమ్మ మైదాన్  లలో లక్ష దీపాలు వెలిగిస్తున్నాము . ఇంట్లో ఉండవలసిన మతాన్ని వీధిలోకి , హృదయం లో ఉండవలసిన భక్తిని సమూహం లోకి తీసుకునివచ్చి మత బానిసత్వం లోకి అలా అలా వెళ్లి పోతున్నాము . 
ఓ మహాత్మా 
ఓ మహర్షీ 
ఏదీ   సత్యం ?
ఏది అసత్యం ? 

2

దిగంబర కవిత్వం వెనకడుగు వేశాక  విరసం స్థాపన లో చురుకైన పాత్ర పోషించాడు చెరబండ రాజు . విరసం ఆవిర్భావం నుండి తాను  మరణించేవరకు ఎగ్జిక్యూటివ్ మెంబర్  గ ఉన్నాడు . విరసం నా చిరునామా అని ప్రకటించలేదు కానీ విరసం వెన్నంటే వున్నాడు . దిగంబర దిక్ లు కాక మరో ఏడు  కవితా సంపుటాలు ప్రచురించాడు . తాను  ఎవరికోసం రాస్తున్నాడో వారికి చేరువ కావాలి అంటే వచన కవిత్వం కంటే పాట  ప్రధానం అని భావించి పాట  వైపు  ప్రయాణం చేశాడు . 
సుబ్బారావు పాణిగ్రాహి  అడుగుజాడలలో తనదయిన ముద్ర వేశాడు . ఆ తరువాత గద్దర్ కలగలిశాడు 

కొండలు పగలేసినం 
బండలుగా చేసినం 
మా నెత్తురు కంకర గా 
ప్రాజెక్టులు కట్టినం 
శ్రమ ఎవడిదిరో 
సిరి ఎవడిదిరో 
ఈ పాట  గద్దర్ పాడుతుంటే గిరిపురం జంక్షన్ లో విని మైమరచి పోయానని వేగుంట ఒక చోట రాశాడు అభ్యుదయ కవితోద్యమం లో వెలుగు వెలిగిన కవి కిశోరాలు అంతా సినిమా రంగం వైపు మళ్ళి  సినిమా పాటలు రాసుకుంటునప్పుడు విప్లవ కవిత్వం పాటను తన ప్రాణం గా స్వీకరించడం లో చెరబండ రాజు పాత్ర ఎంతో వుంది . యుగకర్త అని చెప్పుకున్న శ్రీశ్రీ భాష మధ్యతరగతి గుమ్మం దాటనప్పుడు విప్లవకవిత్వం పాట ద్వారానే జనం లోకి వెళ్ళింది . చిరుగాలి సితారా వినిపించిన శివసాగర్ నరుడో  భాస్కరుడో , గద్దర్ సిరిమల్లె చెట్టుకింద లచ్చుమమ్మో , విరసానికి కొత్త ఊపిరిని ఇచ్చాయి . 
  రాజ్యం తనను వ్యతిరేకించేవాళ్లను అదుపులో పెట్టడానికి ఉపయోగించే పోలీస్ వ్యవస్థ ను ఉద్దేశించి  చెరబండ రాజు రాసిన పాట  కూడా ఎంతో ప్రజాదరణ పొందటం తో పాటు రాజ్యం విభజించి పాలించు స్వభావాన్ని సరళం గా వివరిస్తుంది 

మాలోని మనిషివే  మా మనిషివి నీవు .
పొట్టకూటి కోసం నీవు పోలీసువైనావు 
ప్రాణాలు బలిపెట్టి పోరాడు సోదరుల గుండెలకు 
తూటాలు గురిపెట్టినావేమి ?

అన్నన్నా ఆ బతుకు బతుకే కాదు 
కాటికి కాల్జాపి  కూర్చున్న కన్నోళ్లు 
రాళ్లు మోసే చిన్న తమ్ముళ్లు చెల్లెళ్ళు 
పేగు లెండుకుపోయి చచ్చిపోయినాగాని 
దేశానికే అసువులు అర్పించు సోదరుల 
గుండెలకు తూటాలు గురిపెట్టినావేమి  ? 

రాజ్యం ప్రయోగించే పోలీస్ వ్యవస్థ లో ఆత్మపరిశీలనకు పాటను ఆయుధం గా చేసుకున్నాడు 
చెరబండరాజు ఇన్ని పాటలు ఇంత కవిత్వమూ రాయకపోయినా తరతరాలు పొద్దున్నే తలచుకోవలసిన మాట ఒకటి చెప్పాడు 

దేశమేదైతేనేమి 
మట్టి అంతా ఒక్కటే 
అమ్మ ఎవరైతేనేమి 
చనుబాల  తీపంతా ఒక్కటే 
దీన్ని మించిన విశ్వమానవ సౌభ్రాతృత్వం మనకు ఎక్కడైనా కనపడుతుందా ? 

మా ఇంటి అందాల చందమామా 
చీకట్లు చిరకాలముండవమ్మా 
జాలిగుండెల తల్లి చెంతనున్నాది 
చెరసాల లో తండ్రి క్షేమమన్నాది 
అంటూ సాగే గీతం రాసిన చెరబండరాజే 
అనారోగ్య బాధితున్నే 
అయితేనేం యోధున్నే 
పోరాటం నాకు డైరెక్షన్ 
పాట  నాకు ఆక్సిజెన్ 
అని కూడా అన్నాడు  
3

సికింద్రాబాద్ కుట్ర కేసులో అరెస్ట్ అయి జైలులో ఉన్న  చెరబండ రాజును కాన్సర్  మహమ్మారి ఆవహించింది . 1971 లో పి డి  యాక్ట్ కింద అరెస్ట్ అయి 50 రోజులు జైలు లో వున్నాడు 1973 లో మరోసారి అరెస్ట్ అయి 37 రోజులు  జైలు లో వున్నాడు . సికింద్రాబాద్ కుట్ర కేసు నుండి బయట పడిన తరువాత కూడా రాజ్యం అతడిని వెంటాడటం మానలేదు  . తన పరిస్థితి మీద చెరబండరాజు ఒక కవిత లో 
 ఒకవేళ అవకాశం దొరికి అమాయకం గా నేను ఆకాశం వైపు 
తేరిపారా చూస్తే 
వాళ్ళు నా చూపు ఎంత దూరం సోకిందో అని ఆరా తీస్తారు 
నా అడుగుల కింద ఉన్న 
పాద ధూళి ని తీసి 
ప్రయోగశాల లో పరిశీలిస్తారు 
నా పాటల లో ఉన్న  శక్తిని కనుగొనడానికి 
అన్నాడు . 

రాజ్యం తో నిరంతరం పోరాడిన చెరబండ రాజు కాన్సర్  తో పోరాడలేక ఓడిపోయాడు 

4

అప్పుడెప్పడో శ్రీశ్రీ ని దూరంగా ఉండి  చూస్తున్న అజంతాను ఎవరో అడిగారట . ఎందుకలా దూరంగా వున్నారు . అని ఎవరో అడిగారట . అజంతా అప్పుడు " ఒరే  అబ్బాయి అగ్ని గోళాన్ని అరచేతిలో ఎంతసేపు పెట్టుకుంటాము " ? అని ప్రశ్నించాడు 
అవును శ్రీశ్రీ అభిమానించే చెరబండ రాజు 
అరచేతిలో అగ్ని కణం 

వంశీకృష్ణ 

9573427422